Περί ‘κυρίαρχου λαού’ και ‘άμεσης δημοκρατίας’

Το ψηφοδέλτιο του ΚΚΕ για το δημοψήφισμα. Διαδώστε το, τυπώστε το, ρίξτε το στην κάλπη!

Πολύς λόγος έχει γίνει για τον ‘κυρίαρχο λαό’ και την ‘κυρίαρχη βούληση’ που θα εκφρασθεί την Κυριακή, και την Ελλάδα που ξαναδίνει στον κόσμο την δημοκρατία στην άμεση μορφή της αυτή τη φορά. Ο πρωθυπουργός στο διάγγελμά του για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος επικαλέστηκε την κυρίαρχη βούληση του ελληνικού λαού για να θεμελιώσει την εισήγησή του για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, ‘προκειμένου ο ελληνικός λαός κυρίαρχα να αποφασίσει’. Ας δούμε όμως λίγο πιο προσεκτικά τι κρύβεται πίσω από αυτές τις επικλήσεις, που ουσιαστικά καλούν το λαό να νομιμοποιήσει τα δεσμά του.

Ο ‘κυρίαρχος λαός’ είναι ένας νομικο-πολιτικός όρος που χρησιμοποιείται στα αστικά πολιτικά συστήματα και στην αστική πολιτική ιδεολογία για να παράσχει νομιμοποίηση στην αστική έννομη τάξη και να διασφαλίσει την αναπαραγωγή των όρων και των σχέσεων του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Ο ‘λαός’ αυτός είναι μια άμορφη μάζα, ένα άθροισμα ιδιωτών. Η έννοια αυτή αφαιρεί τον ταξικό προσδιορισμό των ατόμων τα οποία περιλαμβάνει σε αυτή την άμορφη μάζα. Για αυτό η επίκληση στον ‘κυρίαρχο λαό’ συνοδεύεται πάντα από τη συσκότιση της ταξικής διαίρεσης της κοινωνίας και αποσκοπεί στη νομιμοποίηση και διαιώνιση αυτή της διαίρεσης.

Περί βίου λιτού

Και τώρα που η κυβέρνηση ‘εθνικής σωτηρίας’ κατάφερε το ‘ακατόρθωτο’, δηλαδή την παράταση της ‘δανειακής σύμβασης’, μπορούμε να εστιάσουμε στην έννοια του λιτού βίου, αυτού που θα συνοδεύσει τον ‘θρίαμβο’ της ‘κατάργησης’ της λιτότητας. Ας δούμε πώς αυτή η αρχή του λιτού βίου, έχει αρχίσει να προωθείται, πριν από τον κ. Βαρουφάκη, από τους διανοουμένους της ‘αριστεράς’ και των ‘αμεσοδημοκρατικών κινημάτων’. Θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε τη σχέση του ‘λιτού βίου’ με την έννοια της ‘αποανάπτυξης’, η οποία προωθεί μια ιδεαλιστική και αντι-μαρξιστική αντιμετώπιση της κρίσης, εστιάζοντας στις σχέσεις κατανάλωσης, και ως εκ τούτου συσκοτίζει τον καθοριστικό ρόλο των σχέσεων παραγωγής, και μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό ιδεολογικό στήριγμα της (καπιταλιστικότατης) ‘ανάπτυξης’ που μας περιμένει..

Ο ‘εκκεντρικός μαρξισμός’ του κ. Βαρουφάκη

Όχι ‘μαρξισμός’ αλλά ‘εκκεντρικός μαρξισμός’

Ο νέος υπουργός Οικονομικών το είπε ξεκάθαρα στην περιβόητη συνέντευξη στο BBC, αλλά ο αποχαυνωμένος μικροαστός κοιτούσε το δάχτυλο (εν προκειμένω την απουσία γραβάτας). Είπε πως η κρίση δεν είναι κρίση ρευστότητας (liquidity) αλλά είναι κρίση χρεοκοπίας (insolvency). Τι δεν μας είπε; Ότι αυτή η κρίση είναι καπιταλιστική. Ότι η ύφεση αυτή έχει προκληθεί από τις ενδογενείς αντιφάσεις του καπιταλισμού, και συγκεκριμένα από την αναρχία στην παραγωγής, τη διαρκή ανισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή και τη ζήτηση, που παράγει κάθε είδους στρεβλώσεις όσο αναπτύσσεται η παραγωγική δύναμη του καπιταλισμού. Και η νέο-κεϋνσιανή πρόταση Βαρουφάκη-ΣΥΡΙΖΑ είναι μια πρόταση διαχείρισης των αποτελεσμάτων της κρίσης και όχι μια πρόταση αντιμετώπισης των ριζικών αιτιών που οδήγησαν στην κρίση.

Παρόλαυτα ο κ. Βαρουφάκης, κυρίως στο εξωτερικό, παρουσιάζεται (ανάμεσα στα άλλα) σαν Μαρξιστής. Βέβαια αυτές τις μέρες έχουμε διαβάσει και ακούσει άλλα κι άλλα, όπως για παράδειγμα ότι ο ΣΥΡΙΖΑ σηματοδοτεί το ξεκίνημα της διαδικασίας μαρασμού του κράτους, ότι ο Συνασπισμός στις αρχές του ’90 ήταν ένα κόμμα που ‘θα μπορούσε να έχει ψηφίσει τη Συνθήκη του Μάαστριχτ’ (ειπωμένο από μεταμοντέρνο θιασώτη της ‘ενδεχομενικότητας’), καθώς και ότι η συνεργασία Τσίπρα και Καμένου είναι βγαλμένη από τον Φροϋδικό μύθο των πατροκτόνων αδερφών που τώρα όμως σκοτώνουν την τρόικα. Ο τόπος βρίθει από ψευτοδιαννοουμενίστικες αρλούμπες του μικροαστικού ακαδημαϊκού πανηγυριού που πλασάρονται ως καίριες αναλύσεις του φαινομένου ΣΥΡΙΖΑ.

Η μαγεία του αστικοδημοκρατικού ‘περάσματος στο σοσιαλισμό’

Ή πώς οι αγανακτισμένοι έγιναν ικανοποιημένοι

Το φαινόμενο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα δείγμα της -ευεργετικής για τους αστούς- λειτουργίας ενσωμάτωσης του λεγόμενου ‘ευρωκομμουνισμού’, της νέας δηλαδή σοσιαλδημοκρατίας. Όσο περνά ο καιρός θα γίνονται όλο και πιο εμφανείς οι καταστροφικές συνέπειες που είχε για το εργατικό κίνημα η απόρριψη των αρχών του μαρξισμού-λενινισμού μέσω του αντιδραστικού αυτού ιδεολογικού ρεύματος που αποκαλούμε ευρωκομουνισμό. Με αφορμή την χθεσινή πρώτη (καθώς απ’ ότι φαίνεται θα ακολουθήσουν και άλλες) φιλοκυβερνητική συγκέντρωση ‘εθνικής στήριξης και υπερηφάνειας’ στο Σύνταγμα, θα προσπαθήσουμε να δώσουμε μια ερμηνεία του φαινομένου αυτού που δίνει ανάσες οξυγόνου στη σάπια δικτατορία της αστικής τάξης, αποπροσανατολίζοντας μερίδα και του εργαζομένου λαού.

Η ''χριστιανικότητα'' της μαρξιστικής ηθικής

Το παρακάτω κείμενο είναι γραμμένο με αφορμή ένα  ντοκιμαντέρ που έτυχε να δω πρόσφατα με θέμα τη ζωή και το έργο του ποιητή Τάσου Λειβαδίτη.

Στο ντοκιμαντέρ αυτό οι μετέχοντες αφού μιλήσανε για τα παιδικά του χρόνια και τους αγώνες που έδωσε με το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας και το ΕΑΜ, αφού μιλήσανε για τις εξορίες και τις διώξεις που υπέστη  λόγω των πολιτικών του θέσεων, ααναφερθήκανε και στο έργο του το οποίο και χώρισαν σε δύο βασικές περιόδους. Η πρώτη που περιλάμβανε το ‘Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου’ και το ‘Αυτό το αστέρι είναι για όλους μας’ θεωρείται ως η πρώτη περίοδος η οποία έχει έντονα πολιτικό χαρακτήρα και σαφή ιδεολογικό προσανατολισμό.

Η δεύτερη περίοδος,η οποία αρχίζει περίπου από την δεκαετία του 70 και μετά  θεωρήθηκε ως πιο λυρική και μάλιστα παρατηρούν και μια έντονη επιρροή του χριστιανισμού στην ποίηση του. Εδώ, σε αυτό  ακριβώς το σημείο  άρχισαν να θέτονται διάφορα ερωτήματα για πως γίνεται ένας κομμουνιστής καλλιτέχνης να δείχνει τόσο βαθιά επηρεασμένος από τον χριστιανισμό. Πως είναι δυνατόν να μπερδεύεται στο έργο του Λειβαδίτη ο Μαρξ ο Λένιν και Χριστός;

Η αμεσότητα της πείνας

Αθήνα, Μεγάλος Λιμός 1941

‘Ο άνθρωπος είναι τόσο πρόστυχος, που όλα τα συνηθίζει στο τέλος’, γράφει ο Ντοστογιέφσκι στο Έγκλημα και τιμωρία. Με βάση την παραπάνω φράση μπορεί να αναρωτηθεί κανείς αν η προστυχιά είναι εγγενές χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Είναι ο άνθρωπος εν γένει χυδαίος, ανήθικος και ποταπός; Και πως σχετίζονται αυτά τα χαρακτηριστικά με τη δύναμη της συνήθειας; Ο άνθρωπος συνηθίζει κάθε καινούρια κατάσταση επειδή είναι ποταπός, ανήθικος, δηλαδή πρόστυχος; Με αυτό το τελευταίο ερώτημα θα προσπαθήσουμε να ασχοληθούμε για να αναδείξουμε την ιδεολογική προστυχιά των ταξικών κοινωνιών που εγκλωβίζει τα κατώτερα και πολυπληθέστερα στρώματα της κοινωνίας στην αμεσότητα της κατάστασής τους, και στην οποία το προλεταριάτο έρχεται να αντιπαραθέσει τον καθαρό δρόμο της ανατροπής -καθαρό όχι με την έννοια της μη βίας ή της μη καταπόνησης σωματικής και ψυχικής, αλλά με την έννοια της καθαρότητας της στόχευσης και της σκέψης, της ξεκάθαρης σύλληψης της πραγματικότητας στην κίνησή της και της θέσης του ανθρώπου σε αυτήν.

Για το δημοψήφισμα για τη ''μικρή ΔΕΗ''

Ή περί διαλεκτικής ενότητας μορφής και περιεχομένου

Σε αυτή την ανάρτηση θα ασχοληθούμε με τη διαλεκτική ενότητα μορφής και περιεχομένου, με αφορμή τη συζήτηση περί δημοψηφίσματος για το νομοσχέδιο της ‘μικρής ΔΕΗ’. Θα ξεκινήσουμε από ένα νομικο-πολιτικό επιχείρημα που αφορά τη δημοκρατική μορφή ώστε να αναδείξουμε την ανάγκη της ταξικής-διαλεκτικής ανάλυσης.

Περί οπορτουνισμού

Δύο χρόνια μετά τους δύο γύρους κοινοβουλευτικών εκλογών και ενώ άλλοι δυο γύροι εκλογών πλησιάζουν γοργά, ο νέος εκφραστής της σοσιαλδημοκρατίας, δηλαδή του σοσιαλφασισμού, της ‘κοινωνικής ανάπτυξης’, δηλαδή της ταξικής συνεργασίας και της πολιτικής ενσωμάτωσης και εγκλωβισμού της εργατικής τάξης, ο ΣΥΡΙΖΑ ακόμα αναρωτιέται τους λόγους που οδήγησαν το ΚΚΕ να αρνηθεί ακόμα και συνάντηση με τον ΣΥΡΙΖΑ για να συζητηθεί το ενδεχόμενο προγραμματικής συμφωνίας για κυβέρνηση της Aριστεράς. Το ‘ερώτημα’ αυτό τέθηκε και πριν λίγους μήνες εξίσου προβοκατόρικα σε σχέση με τις δημοτικές εκλογές και το ενδεχόμενο στο δεύτερο γύρο να είναι αντιμέτωποι ο υποψήφιος του ΣΥΡΙΖΑ και ο υποψήφιος της ΧΑ. Επειδή προβλέπεται οι προβοκάτσιες, οι φιλικές προτροπές, οι κατηγορίες για σεχταρισμό, για δογματισμό, ακόμα και για αριστερό οπορτουνισμό, να πολλαπλασιαστούν, σε αυτήν εδώ την ανάρτηση θα αναφερθούμε στο φαινόμενο του οπορτουνισμού, σε μια προσπάθεια να ξεκαθαρίσουν ορισμένες έννοιες.

Χωρίς εσένα γρανάζι δε γυρνἀ

30 Απρίλη: Η σημαία του κόκκινου στρατού υψώνεται στο Ράιχσταγκ το 1945. 12 χρόνια πριν, το 1933, η προβοκάτσια του εμπρησμού του Ράιχσταγκ είχε σημάνει την άνοδο των Ναζί στην εξουσία.

1 Μάη: Το 1886 κηρύσσεται στις ΗΠΑ γενική απεργία με κεντρικό αίτημα το 8ωρο. Την ημέρα της απεργίας χιλιάδες εργάτες αψηφούν τις ‘υποδείξεις’ των αστών και την τρομοκρατία (από την κινητοποίηση των δυνάμεων καταστολής) και κατεβαίνουν στους δρόμους. Η κινητοποίησή τους ήταν τόσο μεγάλη και τόσο επιβλητική που οι καπιταλιστές θεώρησαν πως έπρεπε να επιβληθούν δυναμικά. Έτσι, στις 3 Μάη η αστυνομία πυροβόλησε εν ψυχρώ εναντίον εργατών που διαδήλωναν - κατά των απεργοσπαστών - έξω από το εργοστάσιο θεριστικών μηχανών «Μακ Κόρμικ», δολοφονώντας εν ψυχρώ 4 διαδηλωτές και τραυματίζοντας αρκετούς. Την επομένη, 4 Μάη, όταν η εργατική τάξη του Σικάγο πραγματοποιούσε διαδήλωση διαμαρτυρίας στο Χέιμαρκετ, προβοκάτορας έριξε βόμβα σκοτώνοντας έναν και τραυματίζοντας πάνω από 70 αστυνομικούς.

9 Μάη: Η αντιφασιστική νίκη των λαών. Η μέρα που η ναζιστική Γερμανία συνθηκολογεί άνευ όρων το 1945, σφραγίζοντας ουσιαστικά τη μεγάλη νίκη των λαών επί του φασιστικού ιμπεριαλιστικού συνασπισμού του ‘Άξονα’. Η ΕΣΣΔ έδωσε στον αγώνα αυτό πάνω από 20 εκατομμύρια νεκρούς. Στη μάχη έχασαν τη ζωή τους σχεδόν 2.000.000 μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος των Μπολσεβίκων, δηλαδή πάνω από τα μισά του μέλη.

Μέσα σε διάστημα δέκα ημερών, οι τρεις από αυτές έχουν χαρακτήρα εορταστικό για την εργατική τάξη. Εορταστικό όχι με την έννοια πως η εργατική τάξη στήνει γιορτές και πανηγύρια, και τρέχει να πιάσει τον Μάη. Η ώρα του εορτασμού είναι ώρα περισυλλογής και προβληματισμού για τους εργάτες του σήμερα, αλλά και για τα υπόλοιπα καταπιεσμένα λαϊκά στρώματα. Τι μπορούμε να διδαχθούμε από τους αγώνες της πρωτοπόρου εργατικής τάξης; Τι μπορούμε να διδαχθούμε από τους εργάτες που έδωσαν τη ζωή τους την πρωτομαγιά του 1886 και τους εργάτες του κόκκινου στρατού που κατατρόπωσαν το ναζιστικό κτήνος του ιμπεριαλισμού;

Ο φετιχισμός της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας

 

Σοβιετική γελοιογραφία που παρουσιάζει τους πυλώνες που στηρίζουν την αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία: εξαπάτηση, εκλογικά εμπόδια δια της βίας, και δωροδοκία 

Οι εκλογές πλησιάζουν και, όπως πριν από δύο χρόνια, θα αρχίσουμε να ακούμε παροτρύνσεις για ‘ενωμένη αριστερά’, καλοθελητές να εκλιπαρούν για συσπείρωση, όπως πριν δύο χρόνια σε ‘κυβέρνηση της αριστεράς’, και λοιπές συμβουλές ή ερωτήσεις τέτοιου είδους. Όχι ότι σταμάτησε, δηλαδή, ποτέ αυτή η τακτική. Μόλις πριν ένα μήνα η θέση αυτή εκφραζόταν με την ανεδαφική και προβοκατόρικη ερώτηση ‘ποιον θα στηρίξει το ΚΚΕ αν στο β’ γύρο των δημοτικών εκλογών είναι αντίπαλοι ο υποψήφιος του ΣΥΡΙΖΑ με τον υποψήφιο του ΧΑ’. Αλλά τι πάει να πει ‘ενωμένη αριστερά’ για ‘κυβέρνηση αριστεράς’; Τι πάει να πει κυβέρνηση αριστεράς σε συνθήκες δικτατορίας της αστικής τάξης; Ακόμα και αν ‘κυβερνούν’ οι ‘αριστεροί’, την εξουσία θα την έχει το Κεφάλαιο. Και αυτό είναι πλέον ολοφάνερο, από τις ομιλίες του αρχηγού του ΣΥΡΙΖΑ στις ΗΠΑ, και τη συμπόρευση με το ΣΕΒ.

Η μαρξιστική-λενινιστική θεωρία περί κράτους

Η μαρξιστική-λενινιστική θεωρία του κράτους είναι παραδειγματική εφαρμογή των αρχών του διαλεχτικού και ιστορικού υλισμού. Στηρίζεται σε δύο βασικές θέσεις. Αφ’ ενός, το κράτος είναι γέννημα των ταξικών κοινωνιών. Συνέπεια αυτής της θέσης είναι η θέση για τον μαρασμό του κράτους στο ανώτατο στάδιο της κομμουνιστικής κοινωνίας, όπου οι τάξεις έχουν εξαλειφθεί. Αφ’ ετέρου, σύμφωνα με τη δεύτερη θέση, η πορεία προς το ανώτατο στάδιο του κομμουνισμού, όπου το κράτος είναι περιττό, είναι διαλεκτική και περιλαμβάνει το πρώτο στάδιο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης μέσα σε συνθήκες δικτατορίας του προλεταριάτου.

Ο οπορτουνισμός των ''διανοουμένων'' (ΙΙ)

Θαυμαστής της Άρεντ, ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν, επηρεασμένος από τη θεωρία της Άρεντ περί απολυταρχίας, και τη βιοπολιτική του Φουκώ, προσπαθεί να αναλύσει το μοντέλο σύγχρονης κυβερνητικότητας, τη ρίζα του οποίου βρίσκει στην προαναφερθείσα θεωρία της κατάστασης ανάγκης του Καρλ Σμιτ. Ο Αγκάμπεν υιοθετεί την ανάλυση της Άρεντ περί διαχωρισμού ιδιωτικού και πολιτικού και καταλήγει και στη δική του ανάλυση να καλεί σε μία ανακατάληψη του πολιτικού ως δράσης που φανερώνει και διακόπτει τη σχέση νόμου και βίας. Αυτό φαίνεται και στο παρακάτω απόσπασμα από την ομιλία που έδωσε στην Αθήνα ως καλεσμένος του ΣΥΡΙΖΑ.

Ενώ ο έλληνας πολίτης καθοριζόταν από την αντίθεση ανάμεσα σε ιδιωτικό και δημόσιο, ανάμεσα στον οίκο, που είναι ο τόπος αναπαραγωγής της ζωής, και την πόλιν, τον τόπο της πολιτικής δράσης, ο σύγχρονος πολίτης φαίνεται να κινείται σε μία ζώνη α-διαφορίας (μη-διαχωρισμού) μεταξύ ιδιωτικού και δημοσίου [...].

Η πραγμάτωση αυτής της ζώνης αδιαφορίας είναι η κάμερα ασφαλείας, ο παραδειγματικός μηχανισμός του κράτους ασφαλείας. Ο εχθρός είναι το ‘κράτος ασφαλείας’ για τον Αγκάμπεν, γιατί σε αυτό η πολιτική ζωή και η δημοκρατία είναι αδύνατη, και ο νόμος αλληλένδετος με τη βία. Όπως ήδη είπαμε, θα επανέλθουμε σε επόμενη ανάρτηση στην ανάλυση του ‘κράτους ασφαλείας’ και της ‘κατάστασης ανάγκης’, ως μίας μόνο μορφής εκδήλωσης της βούλησης της άρχουσας-αστικής τάξης, που καθορίζεται από τις αντικειμενικές συνθήκες της θέσης της στις σχέσεις παραγωγής, μέσω των κρατικών -ιδεολογικών και κατασταλτικών- μηχανισμών. Αυτή η ανάλυση είναι που απουσιάζει από τον Αγκάμπεν, ο οποίος, αν και αναγνωρίζει την σημασία του οικονομικού παράγοντα στην άσκηση κυβέρνησης, δεν υιοθετεί τη διαλεκτική μέθοδο και δεν αγγίζει την ταξική ανάλυση της κοινωνίας, βρίσκοντας σε αυτή ‘σπέρματα ολοκληρωτισμού’. Έτσι καταλήγει να χρησιμοποιεί, όπως και η Άρεντ και ο Καστοριάδης, την α-ταξική και αστική έννοια της δημοκρατίας, αναπολώντας το ειδυλλιακό παρελθόν της Αθηναϊκής δημοκρατίας ως ιδανικό, παραβλέποντας τον ταξικό χαρακτήρα της δουλοκτητικής εκείνης κοινωνίας.^[1]

Ο οπορτουνισμός των ''διανοουμένων''

Αναμφίβολα, η ένωση μαρξιστικής θεωρίας και εργατικού κινήματος είναι το σημαντικότερο γεγονός στην ιστορία των ταξικών κοινωνιών. Και αυτό γιατί η ένωση αυτή πραγματοποιεί τη διαλεκτική ενότητα θεωρίας και πράξης. Η χρησιμοποίηση από τον Μαρξ της διαλεκτικής μεθόδου -του κορυφαίου επιτεύγματος του Γερμανικού Ιδεαλισμού-  αντεστραμμένης, για την ανάλυση των οικονομικο-κοινωνικών σχέσεων, ανέδειξε τις αντιφάσεις της ταξικής κοινωνίας, και ειδικότερα της κοινωνίας όπου επικρατεί ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής. Επίσης, έδειξε το δρόμο προς την ανατροπή της διαιρεμένης αυτής κοινωνίας, της στηριζόμενης στη διαιώνιση σχέσεων εκμετάλλευσης, το δύσκολο δρόμο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης με στόχο την αταξική, κομμουνιστική κοινωνία. Το έργο του Μαρξ φανέρωσε την αναγκαιότητα η ερμηνεία του κόσμου από το φιλόσοφο να δώσει τη θέση της στην αλλαγή του κόσμου αυτού από το επαναστατικό υποκείμενο: την εργατική τάξη. Η ένωση θεωρίας πράξης προαναγγέλθηκε από το Μαρξ, ο οποίος έδωσε τη σκυτάλη από το φιλόσοφο στο εργατικό κίνημα, και πραγματοποιήθηκε από τον Λένιν και την οικοδόμηση του κόμματος νέου τύπου.

Η ένωση αυτή δεν είναι, όμως, ένα ακλόνητο γεγονός. Είναι, αντίθετα, μία αδιάκοπη μάχη με τις νίκες και τις ήττες της, τα βήματα μπροστά και τα πισωγυρίσματα. Μία μάχη μέσα στην ίδια την ένωση, μέσα στο ίδιο το εργατικό κίνημα. Μια μάχη που εκφράστηκε με διαφορετικούς τρόπους σε ιστορικά σημεία κομβικά για το εργατικό κίνημα: στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη Β’ Διεθνή, στο 20^ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ, στο Μάη του ’68, στην οπορτουνιστική στροφή των Ευρωπαϊκών κομμάτων μέσα της δεκαετίας του ’70, στην ήττα του 1989. Η διατήρηση της ένωσης αυτής, που πραγματοποιείται στην πρωτοπορία της συνειδητοποιημένης εργατικής τάξης και του κόμματός της, κρίνεται σε διάφορα πεδία μάχης με τον οπορτουνισμό, ένα από τα οποία είναι το ιδεολογικο-θεωρητικό.

ΣΕΒ και ''μετα-μαρξισμός''

O Srećko Horvat, το πουλέν του Σλοβένου ‘φιλοσοφικού εκπροσώπου’ του οπορτουνισμού Σλάβοι Ζίζεκ, με άρθρο του στην ‘προοδευτική’ Guardian, έβαλε το όνομά του στη λίστα των μετα-μαρξιστών ‘αριστερών φιλοσόφων’, που παίρνουν ξεκάθαρη πολιτική θέση εν όψει ευρωεκλογών: τάσσονται χωρίς πολλά πολλά με το Κεφάλαιο και την αστική τάξη, προωθώντας τη λογική του ευρωμονόδρομου, της υποστήριξης δηλαδή του ιμπεριαλιστικού μορφώματος της ΕΕ, μέσω της ιδεολογικής στήριξης που παρέχουν στα οπορτουνιστικά κόμματα του ΚΕΑ και συγκεκριμένα στο ΣΥΡΙΖΑ. Ας δούμε πως προσπαθεί να μας πείσει ο εν λόγω φιλόσοφος για την ανάγκη να ψηφίσουμε τον συνδυασμό του Τσίπρα για τις ευρωεκλογές:

Οι πολιτικοί φιλόσοφοι Antonio Negri και Sandro Mezzadra, γνωστοί ως σκληροί επικριτές των εκλογών, αναγνωρίζουν τη σημασία των επικείμενων εκλογών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Μέχρι πρόσφατα ο Negri και ο Michael Hardt, στη ‘Διακήρυξή’ τους (2012), επαινούσαν την πολιτική ωριμότητα των ‘αγανακτισμένων’ που δεν ψήφισαν στις ισπανικές εκλογές του 2011. Όμως, ήταν ακριβώς η έλλειψη ενός αξιόπιστου αριστερού κόμματος που οδήγησε στην αποχή αυτή.

Συνεπώς, όπως υποστηρίζει ο Horvat, τώρα που έχουμε μια ‘πανευρωπαϊκή αριστερή δύναμη που είναι σε θέση να ανατρέψει και ενδεχομένως να διαταράξει την υπάρχουσα κατάσταση των πραγμάτων’ οφείλουμε να ψηφίσουμε στις ευρωεκλογές του 2014. Και αυτό γιατί, όπως λέει ο Νέγκρι:

Τα πολλαπλά προσωπεία του οπορτουνισμού

Τα πολλαπλά προσωπεία των αστών εκφράζονται στις πολιτικές και ιδεολογικές θέσεις του οπορτουνισμού. Είδαμε πρόσφατα πως στο οπορτουνιστικό μόρφωμα του ΣΥΡΙΖΑ, που στοχεύει να είναι ο διάδοχος στην πολιτική διαχείριση της εξουσίας που ανήκει στην αστική τάξη, χώρεσαν ένας σοσιαλδημοκράτης και ‘μνημονιακός’ υποψήφιος, μαζί με έναν υποψήφιο χρυσαυγίτικων απόψεων. Στο καρναβάλι του ΣΥΡΙΖΑ οι μάσκες είναι πολλές και όλοι οι καλοί χωράνε για να πετύχουνε το ευρύτερο δυνατό ποσοστό και να κάνουνε ‘κυβέρνηση αριστεράς’. Η αστική πολιτική και η στήριξη της υγιούς επιχειρηματικότητας και του ΣΕΒ, παίρνουν ανάλογα με την περίσταση το προσωπείο οπορτουνιστικών ‘αριστερών’ αιτημάτων. Αναρχικοί, σοσιαλδημοκράτες, ευρωκομουνιστές, σοσιαλσωβινιστές, ενίοτε και χρυσαυγίτες, όλοι χωράνε στις συνιστώσες.

Η στάση απέναντι στον οπορτουνισμό είναι η στάση απέναντι στην αστική τάξη της χώρας μας. Ο οπορτουνισμός είναι πολυπρόσωπος και ανακυκλώνεται. Δεν είναι τυχαίο ότι ‘αριστερές’ είτε ‘δεξιές’ εκδηλώσεις του οπορτουνισμού που εμφανίστηκαν πριν από μια εκατονταετία επανεμφανίζονται στις μέρες μας. Για παράδειγμα, οι θέσεις του Κάουτσκι για τη δικτατορία του προλεταριάτου, η απόκρυψη του ταξικού περιεχομένου του όρου αυτού, είναι ίδιες και απαράλλακτες με τις θέσεις που προβάλλονται από τη Jodi Dean περί αντικατάστασης του όρου δικτατορία του προλεταριάτου από τον όρο λαϊκή κυριαρχία. Η σοσιαλδημοκρατία της Β’ Διεθνούς και ο σοσιαλσωβινισμός του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου επαναλαμβάνονται στα αιτήματα για ‘κυβέρνηση αριστεράς’ που θα ‘αλλάξει τον ρου της ιστορίας’ μέσω μεταρρυθμίσεων, και στο αίτημα για σεισάχθεια και για την σωτηρία του Λαού και την αναγέννηση της Χώρας, αντίστοιχα.

Δικτατορία του προλεταριάτου και Λαϊκή Συμμαχία

Η διαφορά δικτατορίας του προλεταριάτου και πολιτικής διαχείρισης της αστικής εξουσίας

Αναφερθήκαμε προηγουμένως στην αβάσιμη κατηγορία των σοσιαλδημοκρατών προς την Οκτωβριανή επανάσταση, πως ήταν πραξικοπηματική επειδή οι μπολσεβίκοι ήταν μια μειοψηφία. Είδαμε πως η κατηγορία αυτή στηρίζεται στην παρανόηση των μαρξιστικών-λενινιστικών όρων της δικτατορίας της αστικής τάξης και της δικτατορίας του προλεταριάτου και στη μη κατανόηση της διαλεκτικής σχέσης μεταξύ δικτατορίας του προλεταριάτου και εξασφάλισης της πλειοψηφίας. Πιο συγκεκριμένα, είδαμε πως η εξασφάλιση της πλειοψηφίας στη συγκεκριμένη ιστορική συνθήκη συνδέθηκε με την κατάληψη της εξουσίας και τα μέτρα που πήρε η εργατική εξουσία με τα πρώτα κιόλας διατάγματα, όπως για παράδειγμα το ‘Διάταγμα για τη γη’ που ικανοποίησε άμεσα τη φτωχή αγροτιά με μέτρα που δε θα παίρνονταν ποτέ σε συνθήκες δικτατορίας της αστικής τάξης.

Αυτό, βέβαια, δε σημαίνει πως η αναγκαιότητα της δικτατορίας του προλεταριάτου εξαντλείται στη συγκεκριμένη συνθήκη της επαναστατικής Ρωσίας. Η συντριβή του αστικού κράτους και η εγκαθίδρυση της δικτατορίας του προλεταριάτου είναι απαραίτητη για την εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού ως πρώτου σταδίου του κομμουνισμού. Είναι συνθήκη αναγκαία για κάθε επανάσταση ενάντια στην κυριαρχία του Κεφαλαίου. Για την ακρίβεια, το έργο της συνειδητοποιημένης εργατικής τάξης και του πρωτοπόρου κόμματός της είναι ακόμη πιο δύσκολο στις μέρες μας με τους ιδεολογικούς και κατασταλτικούς μηχανισμούς της αστικής τάξης να έχουν πολλαπλασιαστεί και ενδυναμωθεί σαν τη Λερναία Ύδρα. Οι δυσκολίες για την εξασφάλιση της πλειοψηφίας είναι ακόμη περισσότερες, πράγμα που κάνει αναγκαία την κατανόηση της λειτουργίας της δικτατορίας του προλεταριάτου και της αναγκαιότητάς της. Η ποιοτική διαφορά μεταξύ δικτατορίας του προλεταριάτου και πολιτικής διαχείρισης της αστικής εξουσίας από οπορτουνιστές (σοσιαλδημοκράτες, ευρωκομουνιστές, ή σοσιαλσωβινιστές - η ουσία είναι ίδια, η μορφή αλλάζει) πρέπει να γίνει κατανοητή από όλους όσους έχουν συμφέρον από την ανατροπή των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής.

Γιατί είναι αναγκαία η δικτατορία του προλεταριάτου;

Η εξασφάλιση της πλειοψηφίας

Η αναγκαιότητα της δικτατορίας του προλεταριάτου συνδέεται άμεσα με την εξέταση της Λαϊκής Συμμαχίας και του ζητήματος της εξασφάλισης της πλειοψηφίας. Το ζήτημα της εξασφάλισης της πλειοψηφίας είναι πεδίο όπου ξεχωρίζει η ήρα απ’ το στάρι. Και αυτό γιατί οι αντιδραστικές θέσεις οπορτουνιστών, που δεν κατανοούν τη διαφορά μεταξύ δικτατορίας του προλεταριάτου και δικτατορίας της αστικής τάξης, γίνονται εμφανείς.

Συνεπώς, για να αναλύσουμε το ζήτημα της εξασφάλισης της πλειοψηφίας και να κατανοήσουμε το ρητό του Λένιν ότι ‘η επανάσταση και η πολιτική δεν είναι απλή αριθμητική αλλά άλγεβρα’, πρέπει πρώτα να γίνει κτήμα μας η μαρξιστική-λενινιστική ανάλυση του κράτους. Πρέπει συγκεκριμένα να γίνει κατανοητή η αντιπαραβολή -στο πλαίσιο της μαρξιστικής-λενινιστικής ανάλυσης του κράτους- των όρων ‘δικτατορία της αστικής τάξης’ και ‘δικτατορία του προλεταριάτου’. Ξεκαθαρίσαμε πως όταν μιλάμε για τη δικτατορία του προλεταριάτου ή τη δικτατορία της αστικής τάξης, μιλάμε για τη δικτατορία μίας τάξης επάνω στην άλλη. Μιλάμε όχι για μορφή διακυβέρνησης, όχι για μορφή πολιτεύματος, αλλά για το ταξικό περιεχόμενο της εξουσίας. Η έννοια δικτατορία, ιδωμένη ιστορικά υλιστικά, αναφέρεται στο ποια τάξη εξουσιάζει, και όχι στο με ποιόν τρόπο το κάνει.

Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, σε αυτή τη βάση, την ανάλυση του ζητήματος της πλειοψηφίας από τις αρχές του 20^ου αιώνα πριν έρθουμε στο πρόσφατο παράδειγμα. Πιο συγκεκριμένα, κατηγορήθηκαν οι μπολσεβίκοι από τους οπορτουνιστές της Β’ Διεθνούς ότι έδρασαν πραξικοπηματικά, ότι πραγματοποίησαν ‘εξέγερση μιας μειοψηφίας’[1]. Η κατηγορία αυτή στις μέρες μας μεταφράζεται στο εμπόδιο της μικροαστικής ψευδαίσθησης πως η κατάκτηση ή μη της πλειοψηφίας των εργαζομένων (και κατ’ επέκταση του πληθυσμού) με το μέρος του προλεταριάτου εξαρτάται από την απόκτηση της πλειοψηφίας των ψήφων  στις εκλογές μέσα σε συνθήκες κυριαρχίας της αστικής τάξης -ή αλλιώς σε συνθήκες δικτατορίας της αστικής τάξης.

Η υποταγή του ανέφικτου

Μελετώντας τις ανθρώπινες κοινωνίες συχνά βρισκόμαστε μπροστά σε ιδέες και αντιλήψεις οι οποίες επηρέασαν και επηρεάζουν την παγκόσμια σκέψη σε μεγάλο βαθμό. Όλες αυτές οι ιδέες διατυπώθηκαν και εκφράστηκαν με ποικίλους τρόπους. Άλλες φορές ως φιλοσοφικά ρεύματα, άλλοτε ως θρησκευτικά κινήματα και άλλοτε πάλι ως ιδεολογίες.

Όλες αυτές οι προσπάθειες δοκιμάστηκαν στο χρόνο. Άλλες βρήκαν ερείσματα αρχικά μέσα στον λαό και εξαπλώθηκαν και άλλες παρέμειναν μονάχα στα μυαλά αυτών που τις σκεφτήκαν. Από τις ιδέες που κατάφεραν αρχικά να εξαπλωθούν κάποιες  παραμένουν ακόμα και στις μέρες μας ζωντανές ενώ κάποιες άλλες εγκαταλείφτηκαν και μπήκαν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας.

Ποιες όμως ιδεολογίες, ποια φιλοσοφικά ρεύματα και ποια κινήματα παραμένουν ζωντανά; Τι είναι αυτό που τα κρατάει όρθια και τους προσδίδει μια διαχρονικότητα;

Πολλές απόψεις μπορούν  να διατυπωθούν και διατυπώθηκαν πάνω σε αυτό το θέμα και πολλοί μπορούν να υποστηρίξουν διαφορετικά πράγματα. Η ουσία όμως είναι πως οι βασικές αιτίες που μπορούν να προσδώσουν μια διαχρονικότητα σε κάποιες απόψεις είναι δύο. Η πρώτη είναι η επιστημονικότητα τους και η δεύτερη η υποστήριξη που θα δεχτούν από την άρχουσα οικονομικά τάξη.

Η δικτατορία του προλεταριάτου είναι έννοια ταξική και είναι αναγκαία

Η δικτατορία του προλεταριάτου είναι έννοια μαρξιστική-λενινιστική. Η λέξη δικτατορία σε αυτή τη φράση έχει ΤΑΞΙΚΟ περιεχόμενο. Κανένας κομμουνιστής αυτό δεν πρέπει να το ξεχνά. Αλλιώς κινδυνεύει να καταλήξει σε θέσεις οπορτουνιστικές και να στραφεί ενάντια στα συμφέροντα της εργατικής τάξης. Γιατί αυτό είναι η εγκατάλειψη της μαρξιστικής-ταξικής ανάλυσης της κοινωνίας και του κράτους. Η εγκατάλειψη της ταξικής ανάλυσης και του ταξικού περιεχομένου των κομμουνιστικών όρων είναι η επιτομή της αντίδρασης και του οπορτουνισμού. Και αυτή είναι ακριβώς η πρακτική των κομμάτων του ευρωκομμουνισμού, των κομμάτων του ευρωμονόδρομου, που αποπροσανατολίζουν το κίνημα.

Η ιδέα του δημοκρατικού δρόμου στο σοσιαλισμό είναι η βασική ιδέα πίσω από τα κόμματα του ευρωκομμουνισμού. Η αντιδραστική αυτή ιδέα στηρίζεται σε μία αφηρημένη αντιπαράθεση μεταξύ δικτατορίας και δημοκρατίας με το αστικό, δηλαδή αταξικό, περιεχόμενο των όρων αυτών. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, όμως, πως η ανωτερότητα του ιστορικού υλισμού, ως θεωρίας ανάλυσης του κόσμου και της θέσης και πράξης του ανθρώπου μέσα σε αυτόν, εκφράζεται και στο πεδίο της πολιτικής θεωρίας. Η πολιτική θεωρία είναι -ιδωμένη ιστορικά υλιστικά- θεωρία πράξης, και δη επαναστατικής πράξης. Δε χωράνε στην ανάλυση του κράτους και της κοινωνίας αφηρημένες έννοιες. Η ιστορική υλιστική ανάλυση αναδεικνύει το ταξικό περιεχόμενο, την ουσία των όρων που χρησιμοποιούνταν μέχρι τώρα από την αστική τάξη για να αφοπλίζουν το εργατικό κίνημα.

Ας ξεκαθαρίσουμε μια και καλή, λοιπόν, πως όταν μιλάμε για τη δικτατορία του προλεταριάτου ή τη δικτατορία της αστικής τάξης, μιλάμε για τη δικτατορία μίας τάξης επάνω στην άλλη. Μιλάμε όχι για μορφή διακυβέρνησης, όχι για μορφή πολιτεύματος, αλλά για το ταξικό περιεχόμενο της εξουσίας. Για αυτό το λόγο, η έννοια δικτατορία, ιδωμένη ιστορικά υλιστικά, δεν έχει καμία σχέση ούτε πχ. με τον Ρωμαϊκό νομικό-πολιτικό θεσμό, ούτε με τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Και αυτό γιατί αναφέρεται στο ποια τάξη εξουσιάζει, και όχι στο με ποιόν τρόπο το κάνει. Όπως γράφει ο Λένιν στο ‘Κράτος και Επανάσταση’:

Μη χρησιμοποιείς μάταια την ιδέα του κομμουνισμού (ΙΙ)

Λαϊκή κυριαρχία ή Λαϊκή Συμμαχία; Η παραποίηση της μαρξιστικής-λενινιστικής έννοιας του λαού

Σε συνέχεια προηγούμενης ανάρτησης, που σκοπό είχε να δείξει πόσο αντιδραστικός είναι ο οπορτουνιστικός σφετερισμός κομμουνιστικών όρων με τη δικαιολογία της ‘επικαιροποίησής’ τους, ακολουθεί το δεύτερο μέρος της ανάλυσης του κειμένου της Jodi Dean. Αυτή τη φορά θα εστιάσουμε την προσοχή μας στο παρακάτω απόσπασμα:

Η κυριαρχία είναι μια καλύτερη ονομασία της εξουσίας του λαού σε σύγκριση με τη δικτατορία. Ιστορικά, η δικτατορία δηλώνει μια προσωρινή ρύθμιση. Είτε ως πρόβλεψη του ρωμαϊκού συντάγματος είτε ως ένα βήμα προς τον μαρασμό του κράτους, η δικτατορία σημαίνει την κατ’ εξαίρεση σύγκλιση της νομιμότητας και της ανομίας, της ισχύος και του δικαίου. Η περιορισμένη χρονικότητά της, που ενέχει έκτακτα μέτρα και καταστάσεις εξαίρεσης,  επιτρέπει πράξεις που συντελούνται έξω από σχέσεις λογοδοσίας και ελέγχου, πράξεις που δικαιολογούνται μόνον από τον επαναστατικό ζήλο.  Ως εξαιρέσεις, συμβάλλουν σε καταχρηστική βία και δεν περιορίζονται στην αναπόφευκτη βία. Η κατάχρηση και η υπερβολή γίνονται ένα με την κατάσταση. Είναι καλύτερο η βία της εξουσίας να παραμένει μια εξαίρεση, κάτι κακό, το οποίο απαιτεί δικαιολόγηση: ήταν αναγκαία ή επεδίωκε την εκδίκηση, την απόλαυση, την προώθηση μερικών συμφερόντων; Εξυπηρετούσε το κοινό καλό; Η επαναστατική μανία του λαού δεν έχει όριο και είναι ανεξέλεγκτη. Αλλά αυτή δεν μπορεί και δεν πρέπει να ενσωματωθεί σε μια κυβερνητική ή συνταγματική μορφή (είτε πρόκειται για τη δικτατορία του προλεταριάτου είτε για την κυριαρχία του λαού). Κάτι τέτοιο θα προκαλούσε και θα επέτρεπε καταχρηστικά μέτρα στο όνομα της επαναστατικής αλλαγής, σαν ο μετασχηματισμός του λαού να ήταν μια διαδικασία που θα μπορούσε να λάβει τέλος.  

Ας δούμε μία μία τις θέσεις που παραθέτει η καθηγήτρια στο παραπάνω απόσπασμα ώστε να καταλήξουμε στις αποπροσανατολιστικές διαστρεβλώσεις που οδηγούν αυτές οι θέσεις. Κατ’ αρχάς, η Dean προτείνει τον όρο ‘λαϊκή κυριαρχία’ ως όρο προτιμότερο για να ονομάσουμε την εξουσία του λαού από τον όρο ‘δικτατορία’. Η καθηγήτρια Dean προτείνει να ‘επιλέξουμε’ αυτή την ονομασία για το λόγο ότι ‘η δικτατορία ιστορικά δηλώνει μία προσωρινή ρύθμιση, την κατ’ εξαίρεση σύγκλιση της νομιμότητας και της ανομίας, της ισχύος και του δικαίου’. Η δικτατορία του προλεταριάτου για την καθηγήτρια θα σήμαινε πως ‘η επαναστατική μανία του λαού [που] δεν έχει όριο και είναι ανεξέλεγκτη’ ‘θα επέτρεπε καταχρηστικά μέτρα στο όνομα της επαναστατικής αλλαγής’. Αντίθετα, σύμφωνα με την Dean, ‘η βία της εξουσίας είναι καλύτερο να παραμένει μία εξαίρεση, κάτι κακό, το οποίο απαιτεί δικαιολόγηση’.

Ακούγονται τόσο λογικά και όμορφα όσα μας λέει η καθηγήτρια στα αυτιά της αστικής τάξης και όλων των αντιδραστικών στοιχείων της κοινωνίας. Παρόλαυτα, η καθηγήτρια υποτίθεται πως μιλά για επικαιροποίηση της κομμουνιστικής ορολογίας -και πρακτικής κατ’ επέκταση. Άλλωστε το όνομα του τελευταίου βιβλίου της είναι ‘Ο κομμουνιστικός ορίζοντας’. Πώς είναι δυνατό να καταλήγει σε τόσο αντιδραστικές θέσεις, αναρωτιέται κανείς; Σε αυτό το ερώτημα θα προσπαθήσουμε να δώσουμε απάντηση.