Περί οπορτουνισμού

Δύο χρόνια μετά τους δύο γύρους κοινοβουλευτικών εκλογών και ενώ άλλοι δυο γύροι εκλογών πλησιάζουν γοργά, ο νέος εκφραστής της σοσιαλδημοκρατίας, δηλαδή του σοσιαλφασισμού, της ‘κοινωνικής ανάπτυξης’, δηλαδή της ταξικής συνεργασίας και της πολιτικής ενσωμάτωσης και εγκλωβισμού της εργατικής τάξης, ο ΣΥΡΙΖΑ ακόμα αναρωτιέται τους λόγους που οδήγησαν το ΚΚΕ να αρνηθεί ακόμα και συνάντηση με τον ΣΥΡΙΖΑ για να συζητηθεί το ενδεχόμενο προγραμματικής συμφωνίας για κυβέρνηση της Aριστεράς. Το ‘ερώτημα’ αυτό τέθηκε και πριν λίγους μήνες εξίσου προβοκατόρικα σε σχέση με τις δημοτικές εκλογές και το ενδεχόμενο στο δεύτερο γύρο να είναι αντιμέτωποι ο υποψήφιος του ΣΥΡΙΖΑ και ο υποψήφιος της ΧΑ. Επειδή προβλέπεται οι προβοκάτσιες, οι φιλικές προτροπές, οι κατηγορίες για σεχταρισμό, για δογματισμό, ακόμα και για αριστερό οπορτουνισμό, να πολλαπλασιαστούν, σε αυτήν εδώ την ανάρτηση θα αναφερθούμε στο φαινόμενο του οπορτουνισμού, σε μια προσπάθεια να ξεκαθαρίσουν ορισμένες έννοιες.

Ο φετιχισμός της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας

 

Σοβιετική γελοιογραφία που παρουσιάζει τους πυλώνες που στηρίζουν την αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία: εξαπάτηση, εκλογικά εμπόδια δια της βίας, και δωροδοκία 

Οι εκλογές πλησιάζουν και, όπως πριν από δύο χρόνια, θα αρχίσουμε να ακούμε παροτρύνσεις για ‘ενωμένη αριστερά’, καλοθελητές να εκλιπαρούν για συσπείρωση, όπως πριν δύο χρόνια σε ‘κυβέρνηση της αριστεράς’, και λοιπές συμβουλές ή ερωτήσεις τέτοιου είδους. Όχι ότι σταμάτησε, δηλαδή, ποτέ αυτή η τακτική. Μόλις πριν ένα μήνα η θέση αυτή εκφραζόταν με την ανεδαφική και προβοκατόρικη ερώτηση ‘ποιον θα στηρίξει το ΚΚΕ αν στο β’ γύρο των δημοτικών εκλογών είναι αντίπαλοι ο υποψήφιος του ΣΥΡΙΖΑ με τον υποψήφιο του ΧΑ’. Αλλά τι πάει να πει ‘ενωμένη αριστερά’ για ‘κυβέρνηση αριστεράς’; Τι πάει να πει κυβέρνηση αριστεράς σε συνθήκες δικτατορίας της αστικής τάξης; Ακόμα και αν ‘κυβερνούν’ οι ‘αριστεροί’, την εξουσία θα την έχει το Κεφάλαιο. Και αυτό είναι πλέον ολοφάνερο, από τις ομιλίες του αρχηγού του ΣΥΡΙΖΑ στις ΗΠΑ, και τη συμπόρευση με το ΣΕΒ.

Η μαρξιστική-λενινιστική θεωρία περί κράτους

Η μαρξιστική-λενινιστική θεωρία του κράτους είναι παραδειγματική εφαρμογή των αρχών του διαλεχτικού και ιστορικού υλισμού. Στηρίζεται σε δύο βασικές θέσεις. Αφ’ ενός, το κράτος είναι γέννημα των ταξικών κοινωνιών. Συνέπεια αυτής της θέσης είναι η θέση για τον μαρασμό του κράτους στο ανώτατο στάδιο της κομμουνιστικής κοινωνίας, όπου οι τάξεις έχουν εξαλειφθεί. Αφ’ ετέρου, σύμφωνα με τη δεύτερη θέση, η πορεία προς το ανώτατο στάδιο του κομμουνισμού, όπου το κράτος είναι περιττό, είναι διαλεκτική και περιλαμβάνει το πρώτο στάδιο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης μέσα σε συνθήκες δικτατορίας του προλεταριάτου.

Ο Λένιν για τη δικτατορία του προλεταριάτου

Αποσπάσματα από το έργο ‘Η προλεταριακή επανάσταση και ο αποστάτης Κάουτσκι’

Σε συνέχεια της ενασχόλησης μας με την έννοια της δικτατορίας του προλεταριάτου και προτού ασχοληθούμε με την αστική νομικο-πολιτική θεωρία της ‘κατάστασης ανάγκης’, δημοσιεύουμε μία επιλογή από αποσπάσματα από την πολεμική του Λένιν ενάντια στο αστικό περιεχόμενο των σοσιαλδημοκρατικών θέσεων του Κάουτσκι, που πιστεύουμε πως είναι διαφωτιστική για τις θέσεις που θέλουμε να αναπτύξουμε. Εξάλλου, η κριτική αυτή σε οπορτουνιστικές θεωρίες που διαστρεβλώνουν το περιεχόμενο του μαρξισμού-λενινισμού δεν παύει να είναι επίκαιρη όσο ποτέ.

Δικτατορία του προλεταριάτου και Λαϊκή Συμμαχία

Η διαφορά δικτατορίας του προλεταριάτου και πολιτικής διαχείρισης της αστικής εξουσίας

Αναφερθήκαμε προηγουμένως στην αβάσιμη κατηγορία των σοσιαλδημοκρατών προς την Οκτωβριανή επανάσταση, πως ήταν πραξικοπηματική επειδή οι μπολσεβίκοι ήταν μια μειοψηφία. Είδαμε πως η κατηγορία αυτή στηρίζεται στην παρανόηση των μαρξιστικών-λενινιστικών όρων της δικτατορίας της αστικής τάξης και της δικτατορίας του προλεταριάτου και στη μη κατανόηση της διαλεκτικής σχέσης μεταξύ δικτατορίας του προλεταριάτου και εξασφάλισης της πλειοψηφίας. Πιο συγκεκριμένα, είδαμε πως η εξασφάλιση της πλειοψηφίας στη συγκεκριμένη ιστορική συνθήκη συνδέθηκε με την κατάληψη της εξουσίας και τα μέτρα που πήρε η εργατική εξουσία με τα πρώτα κιόλας διατάγματα, όπως για παράδειγμα το ‘Διάταγμα για τη γη’ που ικανοποίησε άμεσα τη φτωχή αγροτιά με μέτρα που δε θα παίρνονταν ποτέ σε συνθήκες δικτατορίας της αστικής τάξης.

Αυτό, βέβαια, δε σημαίνει πως η αναγκαιότητα της δικτατορίας του προλεταριάτου εξαντλείται στη συγκεκριμένη συνθήκη της επαναστατικής Ρωσίας. Η συντριβή του αστικού κράτους και η εγκαθίδρυση της δικτατορίας του προλεταριάτου είναι απαραίτητη για την εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού ως πρώτου σταδίου του κομμουνισμού. Είναι συνθήκη αναγκαία για κάθε επανάσταση ενάντια στην κυριαρχία του Κεφαλαίου. Για την ακρίβεια, το έργο της συνειδητοποιημένης εργατικής τάξης και του πρωτοπόρου κόμματός της είναι ακόμη πιο δύσκολο στις μέρες μας με τους ιδεολογικούς και κατασταλτικούς μηχανισμούς της αστικής τάξης να έχουν πολλαπλασιαστεί και ενδυναμωθεί σαν τη Λερναία Ύδρα. Οι δυσκολίες για την εξασφάλιση της πλειοψηφίας είναι ακόμη περισσότερες, πράγμα που κάνει αναγκαία την κατανόηση της λειτουργίας της δικτατορίας του προλεταριάτου και της αναγκαιότητάς της. Η ποιοτική διαφορά μεταξύ δικτατορίας του προλεταριάτου και πολιτικής διαχείρισης της αστικής εξουσίας από οπορτουνιστές (σοσιαλδημοκράτες, ευρωκομουνιστές, ή σοσιαλσωβινιστές - η ουσία είναι ίδια, η μορφή αλλάζει) πρέπει να γίνει κατανοητή από όλους όσους έχουν συμφέρον από την ανατροπή των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής.

Γιατί είναι αναγκαία η δικτατορία του προλεταριάτου;

Η εξασφάλιση της πλειοψηφίας

Η αναγκαιότητα της δικτατορίας του προλεταριάτου συνδέεται άμεσα με την εξέταση της Λαϊκής Συμμαχίας και του ζητήματος της εξασφάλισης της πλειοψηφίας. Το ζήτημα της εξασφάλισης της πλειοψηφίας είναι πεδίο όπου ξεχωρίζει η ήρα απ’ το στάρι. Και αυτό γιατί οι αντιδραστικές θέσεις οπορτουνιστών, που δεν κατανοούν τη διαφορά μεταξύ δικτατορίας του προλεταριάτου και δικτατορίας της αστικής τάξης, γίνονται εμφανείς.

Συνεπώς, για να αναλύσουμε το ζήτημα της εξασφάλισης της πλειοψηφίας και να κατανοήσουμε το ρητό του Λένιν ότι ‘η επανάσταση και η πολιτική δεν είναι απλή αριθμητική αλλά άλγεβρα’, πρέπει πρώτα να γίνει κτήμα μας η μαρξιστική-λενινιστική ανάλυση του κράτους. Πρέπει συγκεκριμένα να γίνει κατανοητή η αντιπαραβολή -στο πλαίσιο της μαρξιστικής-λενινιστικής ανάλυσης του κράτους- των όρων ‘δικτατορία της αστικής τάξης’ και ‘δικτατορία του προλεταριάτου’. Ξεκαθαρίσαμε πως όταν μιλάμε για τη δικτατορία του προλεταριάτου ή τη δικτατορία της αστικής τάξης, μιλάμε για τη δικτατορία μίας τάξης επάνω στην άλλη. Μιλάμε όχι για μορφή διακυβέρνησης, όχι για μορφή πολιτεύματος, αλλά για το ταξικό περιεχόμενο της εξουσίας. Η έννοια δικτατορία, ιδωμένη ιστορικά υλιστικά, αναφέρεται στο ποια τάξη εξουσιάζει, και όχι στο με ποιόν τρόπο το κάνει.

Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, σε αυτή τη βάση, την ανάλυση του ζητήματος της πλειοψηφίας από τις αρχές του 20^ου αιώνα πριν έρθουμε στο πρόσφατο παράδειγμα. Πιο συγκεκριμένα, κατηγορήθηκαν οι μπολσεβίκοι από τους οπορτουνιστές της Β’ Διεθνούς ότι έδρασαν πραξικοπηματικά, ότι πραγματοποίησαν ‘εξέγερση μιας μειοψηφίας’[1]. Η κατηγορία αυτή στις μέρες μας μεταφράζεται στο εμπόδιο της μικροαστικής ψευδαίσθησης πως η κατάκτηση ή μη της πλειοψηφίας των εργαζομένων (και κατ’ επέκταση του πληθυσμού) με το μέρος του προλεταριάτου εξαρτάται από την απόκτηση της πλειοψηφίας των ψήφων  στις εκλογές μέσα σε συνθήκες κυριαρχίας της αστικής τάξης -ή αλλιώς σε συνθήκες δικτατορίας της αστικής τάξης.

Η δικτατορία του προλεταριάτου είναι έννοια ταξική και είναι αναγκαία

Η δικτατορία του προλεταριάτου είναι έννοια μαρξιστική-λενινιστική. Η λέξη δικτατορία σε αυτή τη φράση έχει ΤΑΞΙΚΟ περιεχόμενο. Κανένας κομμουνιστής αυτό δεν πρέπει να το ξεχνά. Αλλιώς κινδυνεύει να καταλήξει σε θέσεις οπορτουνιστικές και να στραφεί ενάντια στα συμφέροντα της εργατικής τάξης. Γιατί αυτό είναι η εγκατάλειψη της μαρξιστικής-ταξικής ανάλυσης της κοινωνίας και του κράτους. Η εγκατάλειψη της ταξικής ανάλυσης και του ταξικού περιεχομένου των κομμουνιστικών όρων είναι η επιτομή της αντίδρασης και του οπορτουνισμού. Και αυτή είναι ακριβώς η πρακτική των κομμάτων του ευρωκομμουνισμού, των κομμάτων του ευρωμονόδρομου, που αποπροσανατολίζουν το κίνημα.

Η ιδέα του δημοκρατικού δρόμου στο σοσιαλισμό είναι η βασική ιδέα πίσω από τα κόμματα του ευρωκομμουνισμού. Η αντιδραστική αυτή ιδέα στηρίζεται σε μία αφηρημένη αντιπαράθεση μεταξύ δικτατορίας και δημοκρατίας με το αστικό, δηλαδή αταξικό, περιεχόμενο των όρων αυτών. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, όμως, πως η ανωτερότητα του ιστορικού υλισμού, ως θεωρίας ανάλυσης του κόσμου και της θέσης και πράξης του ανθρώπου μέσα σε αυτόν, εκφράζεται και στο πεδίο της πολιτικής θεωρίας. Η πολιτική θεωρία είναι -ιδωμένη ιστορικά υλιστικά- θεωρία πράξης, και δη επαναστατικής πράξης. Δε χωράνε στην ανάλυση του κράτους και της κοινωνίας αφηρημένες έννοιες. Η ιστορική υλιστική ανάλυση αναδεικνύει το ταξικό περιεχόμενο, την ουσία των όρων που χρησιμοποιούνταν μέχρι τώρα από την αστική τάξη για να αφοπλίζουν το εργατικό κίνημα.

Ας ξεκαθαρίσουμε μια και καλή, λοιπόν, πως όταν μιλάμε για τη δικτατορία του προλεταριάτου ή τη δικτατορία της αστικής τάξης, μιλάμε για τη δικτατορία μίας τάξης επάνω στην άλλη. Μιλάμε όχι για μορφή διακυβέρνησης, όχι για μορφή πολιτεύματος, αλλά για το ταξικό περιεχόμενο της εξουσίας. Για αυτό το λόγο, η έννοια δικτατορία, ιδωμένη ιστορικά υλιστικά, δεν έχει καμία σχέση ούτε πχ. με τον Ρωμαϊκό νομικό-πολιτικό θεσμό, ούτε με τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Και αυτό γιατί αναφέρεται στο ποια τάξη εξουσιάζει, και όχι στο με ποιόν τρόπο το κάνει. Όπως γράφει ο Λένιν στο ‘Κράτος και Επανάσταση’: